Τι εννοεί ο Γάλλος ΥΠΕΞ όταν λέει πως η Ευρώπη μπορεί να γίνει σαν την αρχαία Μακεδονία του Φιλίππου

Η πρόσφατη συνάντηση κορυφής του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ μετέφερε, εκτός των άλλων, στη διεθνή σκηνή ένα μάλλον άγνωστο μέχρι τώρα όρο: εκείνον της «Παγίδας του Θουκυδίδη».

Δεν ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε από τον Κινέζο πρόεδρο ως προειδοποίηση για τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την διαρκή σινοαμερικανική αντιπαράθεση. Ο όρος επινοήθηκε από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκρέιαμ Άλισον, ως θεωρία για τις διεθνείς σχέσεις που υποστηρίζει πως όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει την κυρίαρχη, τότε η σύγκρουση ανάμεσά τους είναι σχεδόν αναπόφευκτη.

Πηγή για την αμφιλεγόμενη για πολλούς θεωρία του Άλισον υπήρξε η φράση του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη στο 6ο κεφάλαιο του πρώτου του βιβλίου για τους Πελοποννησιακούς πολέμους: «Αυτό που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο ήταν η άνοδος της Αθήνας και ο συνακόλουθος φόβος που προκλήθηκε στην Σπάρτη».

Μετά την υπενθύμιση του Σι Τζινπίνγκ, αφθονούν στη δημόσια συζήτηση οι ιστορικοί παραλληλισμοί. Είναι σήμερα η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες σε ανάλογη κατάσταση; Θα μπορούσαν οι συσχετισμοί των δυνάμεων να οδηγήσουν σε πόλεμο;

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος ως παράδειγμα αναφοράς

Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν Νοέλ Μπαρό, που εκτιμά πως «η Ευρώπη θα γίνει η υπερδύναμη του 21ου αιώνα» και κάνει λόγο για «το τέλος της ιστορίας», διαβλέπει σε αυτήν την μονομαχία γιγάντων μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ, ένα άλλο πιθανό αποτέλεσμα μέσω της παρέμβασης ενός τρίτου πόλου. Παράδειγμα αναφοράς ένας αναπάντεχος ιστορικός παραλληλισμός με την αρχαία Ελλάδα.

«Όσο η Αθήνα και η Σπάρτη εξαντλούσαν τις δυνάμεις τους στον Πελοποννησιακό πόλεμο, ένας τρίτος παίκτης αναδυόταν: η Μακεδονία επανεξοπλιζόταν στρατιωτικά και οικονομικά», έγραψε σε ανάρτησή του ο επικεφαλής της γαλλικής διπλωματίας την περασμένη Παρασκευή (15/5). «Στο τέλος, ήταν εκείνη η νικήτρια. Ποιος μπορεί να είναι αυτός ο τρίτος παίκτης σήμερα; Θα είναι η Ευρώπη εάν έχουμε το κουράγιο και τη θέληση. Αυτή τη θέση υπερασπιζόμαστε».

«Χρειάζεται πολύ φαντασία για τη σύνδεση με τη σημερινή ΕΕ»

Τα γαλλικά ΜΜΕ δεν ενθουσιάστηκαν με το «όραμα» του Γάλλου υπουργού Εξωτερικών. Η εφημερίδα Figaro επιχειρηματολογεί: «Το ενδεχόμενο είναι εκ πρώτης όψεως κολακευτικό αφού θα επανέφερε τη Γηραιά ΄Ηπειρο πίσω στην καρδιά του παγκόσμιου διπλωματικού παιχνιδιού όπου σήμερα διαδραματίζει ολοένα και περισσότερο περιφερειακό ρόλο. Η σύγκριση, ωστόσο, της Ευρώπης με την Μακεδονία του βασιλιά Φιλίππου Β’ και εκείνη μετέπειτα του διαδόχου του, Μεγάλου Αλεξάνδρου, προκαλεί, αν μη τι άλλο, ερωτηματικά».

«Οραματίζεται η Ευρώπη το μέλλον της να ακολουθεί τα ίχνη ενός από τους μεγαλύτερους κατακτητές της ιστορίας; Έχει κανένα νόημα να ανακαλούμε στη μνήμη μας μια μιλιταριστική και επεκτατική μοναρχία που νίκησε την Περσική Αυτοκρατορία και έφθασε μέχρι τα βάθη της Ινδίας; Στον πόλεμο Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν παίζει κάποιον σημαίνοντα ρόλο αφού στη σημερινή συγκυρία αδυνατεί να έχει επιρροή στις διαπραγματεύσεις. Σε ό,τι αφορά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, η ιστορία είναι λίγο πιο πολύπλοκη. Ενώ ο πόλεμος Σπάρτης-Αθηνών διήρκεσε μεταξύ 431 και 404 π.Χ., η Μακεδονία, η οποία έως τότε θεωρούταν περιφερειακός παίκτης στην αρχαία Ελλάδα, αναδύθηκε ως δύναμη στην πραγματικότητα στην αρχή της βασιλείας του Φιλίππου Β’ το 359 π.Χ., σχεδόν 50 χρόνια μετά το τέλος των εχθροπραξιών Αθήνας-Σπάρτης», τονίζει η Figaro.

«Ο ισχυρός θα ασκήσει εξουσία, ο αδύναμος θα υποκύψει στον ισχυρό»

Η αντίθεση της εφημερίδας με το «πολιτικό όραμα» του Μπαρό είναι σαφής: «Χρειάζεται πολλή φαντασία για να δεις οποιαδήποτε σύνδεση μεταξύ αυτού του ένδοξου στρατιωτικού παρελθόντος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δημιουργήθηκε με το αποδυναμωμένο πλέον σκεπτικό πως οι νόμοι και οι θεσμοί αρκούν για να επιτύχει κανείς την ειρήνη».

Το δημοσίευμα κλείνει με ένα διάσημο απόσπασμα από το έργο του Θουκυδίδη: «Ο Θουκυδίδης είχε ήδη προειδοποιήσει στον ‘Διάλογο με τους Μηλίους’ από το 5ο βιβλίο του για τους Πελοποννησιακούς Πολέμους: «Το γνωρίζουμε και το γνωρίζετε κι εσείς καλά όπως εμείς: Η δικαιοσύνη λαμβάνεται υπ’ όψιν στο σκεπτικό των ανθρώπων μόνο όταν οι δυνάμεις των δύο πλευρών είναι ίσες. Σε διαφορετική περίπτωση, οι δυνατοί θα ασκήσουν την εξουσία τους και οι αδύναμοι θα υποκύψουν στους δυνατούς».